A0 — Başlamadan Önce: Ortam, Terminal ve Bu Patika Nasıl İşler#

"Bir aracı öğrenmeden önce onu tutabilmen gerekir. Bu modül eline terminali verir."

Blok: A — Sezgi · Süre: ~6 saat · Ön koşul: yok (patikanın gerçek giriş noktası)

🎯 Bu modülü bitirdiğinde#

Kendi makinende çalışan bir Linux terminaline sahip olur, içinde komut çalıştırıp çıktısını okuyabilirsin.
Bir komutu çalıştırır, hata verdiğinde hatayı okur ve --help/man ile kendi başına yardım bulabilirsin.
Bu patikanın oku → yap → doğrula → geç döngüsünü ve ilerlemeni nerede işaretleyeceğini bilirsin.

🧠 Niye bu, niye şimdi#

A1 seni doğrudan process, dosya izni ve kullanıcı modeline sokar. Ama bunu görebilmen için önce çalışan bir Linux'un, korkmadan komut yazabildiğin bir terminalin ve takıldığında nereye bakacağını bilmen gerekir. Bu modül o zemini kurar: ortam + terminal ergonomisi + patikanın kullanım kılavuzu. Bunları A1'e bırakırsak A1 "hiçbir ön bilgi varsaymaz" sözünü tutamaz. A0 kısadır ama atlanmaz — çünkü sonraki her komutu buraya kurduğun makinede çalıştıracaksın.

Ortamın zaten hazırsa (terminal açılıyor, komut çalışıyor, bir editör kullanıyorsun) A0 senin için bir kontrol turudur: aşağıdaki kabul kriterlerini 20 dakikada geçip A1'e atla. Emin değilsen atlama — PLACEMENT.md bunu testle bağlar.

📖 Nasıl çalışılır#

Bu modül öğreticidir; okuyup geçilecek bir metin değil. Her komutu kendi makinende çalıştır, çıktıyı kendi gözünle gör. İki dosya bu modülün yanında açık dursun: - COST-GUARDRAILS.md → yerel Linux'u kurmanın üç yolu (WSL2 / Multipass / VirtualBox). Kurulum adımları orada; burada tekrar etmiyoruz. - STUDY-METHOD.md → okuma/yapma oranı ve dış kaynak sözleşmesi. Kural basit: okuduğun her komutu çalıştırmadan sonraki bölüme geçme.

📚 Kavram haritası#

Terim	Bir cümlede
CLI	Command-Line Interface — komutları yazarak verdiğin metin arayüzü (fare değil, klavye)
Terminal	CLI'yi gösteren pencere/uygulama (kabuğu barındıran ekran)
Shell (kabuk)	Yazdığın komutu alıp çalıştıran program (`bash`, `zsh`)
Prompt	Kabuğun "komutunu bekliyorum" işareti (`<kullanıcı>@<makine>:~$`)
Komut / argüman / bayrak	`ls -l /etc` → komut=`ls`, bayrak=`-l`, argüman=`/etc`
Exit code	Bir komutun bittiğinde bıraktığı sayı: `0` başarılı, `0 değil` hata
Path (yol)	Bir dosya/dizinin adresi: mutlak (`/etc/hosts`) ya da göreli (`../log`)

1️⃣ DevSecOps neyin adı — patikanın şekli#

Üç kelimenin birleşimi, üç ayrı işin aynı ekipte buluşmasıdır:

Parça	Soru	Bu patikada
Dev (development)	Uygulama nasıl yazılır/paketlenir?	A4, A5, C1, C2
Ops (operations)	Uygulama nasıl çalıştırılır ve ayakta tutulur?	A6, B, D, E
Sec (security)	Nasıl baştan güvenli kurulur?	ayrı bir blok değil — hepsine dağılmış iplik

"Sec"in ayrı bir blok olmaması kasıtlıdır. Güvenliği sona bırakmak bu reponun eleştirdiği en yaygın hatadır; bu yüzden güvenlik ilk günden (A1'de kullanıcı/izin, D1'de RBAC) içeride akar. Ayrıntı: CURRICULUM.md → "Güvenlik iplik olarak içeride".

Patikanın gövdesi altı bloktur; sıralama teknolojiye göre değil bağımlılığa göre kurulur — her adımın gerekçesi bir sonrakini anlamak için şart olmasıdır:

A Sezgi → B Görebilmek → C Tekrarlanabilirlik → D Orkestrasyon → E Sahiplik → F Karar

Şimdi haritayı ezberlemen gerekmiyor. Sadece nereye gittiğini bil: README.md patikanın kime, nasıl hizmet ettiğini bir sayfada anlatır. A0'ın işi seni A1'in kapısına, elinde çalışan bir terminalle bırakmak.

2️⃣ Ortamını kur: dört parça#

Sıfırdan başlıyorsan sana dört şey gerekir. Üçüncü ve dördüncüsü hızlıdır; asıl iş ikinciyi kurmaktır.

Parça	Ne için	Nereden
Terminal	Komut yazacağın pencere	Linux/macOS'ta hazır gelir; Windows'ta WSL2 ile
Yerel Linux	Patikanın çalıştığı işletim sistemi	`COST-GUARDRAILS.md` → 🐧 bölümü
Metin editörü	Config/script yazacaksın	`nano` (şimdilik) — aşağıda
GitHub hesabı	A4'te Git'i, C2'de CI'ı burada kullanacaksın	github.com'da ücretsiz hesap

Container'ı bilerek saymadık. Docker bir Blok C kavramıdır; A bloğunda gerçek bir işletim sistemini elle görmen gerekiyor — soyutlamanın altındaki katmanı. A6'da bir uygulamayı elle (container'sız) ayağa kaldıracaksın; onun için gerçek bir Linux kutusu şart.

Kurulumu bitirdiğinde bu iki komut çalışmalı — çalışıyorsa ortamın hazırdır:

uname -a            # çekirdek + mimari: "Linux ... x86_64" ya da "... aarch64" görmelisin
whoami              # şu an hangi kullanıcısın (root DEĞİL, normal bir kullanıcı olmalı)

Apple Silicon Mac ya da ARM tabanlı bir makinedeysen uname -m sana aarch64/arm64 der. Bu bir sorun değil ama ileride binary indirirken (node_exporter, kubectl…) doğru mimariyi seçmen gerekecek. Şimdiden not et: hangi mimaridesin?

3️⃣ Terminale alış: prompt, komut, kesme#

Terminal korkutucu görünür çünkü boştur — sana ne yapacağını söylemez. Oysa dili basittir. Bir satırı çöz:

halil@devbox:~$ ls -l /etc
└─┬─┘ └──┬─┘     ┬  ┬ └─┬┘
  │      │       │  │   └─ argüman: hangi dizin — /etc
  │      │       │  └───── bayrak: "uzun biçim" — -l
  │      │       └──────── komut: ne yapılacak — ls
  │      └──────────────── makine adı — devbox
  └─────────────────────── kullanıcı adı — halil

Sondaki işaret kim olduğunu söyler:

İşaret	Anlamı	Dikkat
`$`	Normal kullanıcısın	Günlük iş burada
`#`	root'sun (tam yetki)	Her komut geri alınamaz olabilir — iki kez düşün

~ senin ev dizinin (/home/<kullanıcı>) demektir; prompt'ta hangi dizinde olduğunu gösterir.

Bir komutu çalıştırmak ve "bitti"yi anlamak#

Komutu yaz, Enter'a bas. Kabuk çalıştırır, çıktı ekrana düşer, sonra prompt geri gelir — prompt geri geldiyse komut bitmiştir. Bitip bitmediğini merak ettiğinde sorabilirsin:

ls /etc
echo $?             # az önceki komutun exit code'u: 0 = başarılı, başka sayı = hata

$? senin ilk "işe yaradı mı?" aracın. Şimdilik tek şey yeter: 0 iyi, 0 değil kötü. Neden ve nasıl kullanıldığı A5'te (Bash) derinleşecek.

Kontrolü sende tutan tuşlar#

Bir komut takılırsa ya da yanlış yazdıysan panik yok — klavye sende:

Tuş	Ne yapar	Ne zaman
`Ctrl-C`	Çalışan komutu kes	Bir komut bitmiyor/asılı kaldı
`Ctrl-D`	Girdi bitti (EOF) / kabuktan çık	Bir oturumu kapatmak
`Ctrl-L`	Ekranı temizle (`clear` ile aynı)	Karışan ekranı toparlamak
`Ctrl-A` / `Ctrl-E`	Satır başına / sonuna git	Uzun komutu düzeltmek
`Tab`	Komut/dosya adını tamamla	Yazım hatasından kaçınmak
`↑` / `↓`	Önceki komutlarda gezin	Aynı komutu tekrar çalıştırmak

Tab tamamlama ve ↑ geçmişi bir alışkanlık, iki değil: az yazarsın, az hata yaparsın. history komutu tüm geçmişini döker.

Kopyala-yapıştır: en tehlikeli alışkanlık#

İnternetten komut kopyalayacaksın — bu normaldir. Ama iki tuzak var:

Akıllı tırnak. Web sayfaları " yerine " " gibi süslü tırnak basar; kabuk bunları anlamaz, komut kırılır. Şüphede tırnağı elle düz "/' yaz.
Anlamadan çalıştırmak. Bir komutu yapıştırmadan önce ne yaptığını oku. Özellikle sudo, rm, | bash içeren bir satırı körlemesine çalıştırmak, birinin makinende root olarak istediğini yapmasına izin vermektir. Kural (Bölüm 5'te pekişecek): çalıştırmadan önce her parçasını --help/man ile tanı.

4️⃣ Dosya sisteminde gezin: beş komutla dolaş#

A1 dosya sistemine derinlemesine iner (izinler, inode, disk alanı). A0'ın işi daha mütevazı: kaybolmadan dolaşabilmek. Beş komut yeter.

pwd                 # "print working directory" — şu an neredeyim?
ls                  # bu dizinde ne var
cd /etc             # bir dizine git (change directory)
cd ..               # bir üst dizine çık
cat /etc/hostname   # kısa bir dosyanın içeriğini ekrana bas
less /etc/services  # uzun bir dosyayı sayfa sayfa oku — q ile çık, / ile içinde ara

Yolları okumanın kuralı:

Yazım	Neresi
`/etc/hosts`	Mutlak yol — kökten (`/`) tam adres
`log/app.log`	Göreli yol — bulunduğun dizine göre
`~`	Ev dizinin (`/home/<kullanıcı>`)
`.`	Bu dizin
`..`	Bir üst dizin
`cd -`	Bir önce bulunduğun dizine dön

"Kayboldum" diye bir şey yok: pwd her zaman nerede olduğunu söyler, cd ~ seni eve döndürür. Bir dizin ağacını görsel görmek istersen tree (kurulu değilse sudo apt install tree) işini görür.

5️⃣ Yardım al: kimse ezberlemez#

Kıdemli mühendisler komut ezberlemez; hızlı yardım bulur. Üç kapı:

ls --help           # hızlı özet: bayrakların listesi, tek ekran
man ls              # tam kılavuz: her şeyiyle — / ile ara, q ile çık
type ls             # bu komut nedir/nerede (kabuk builtin'i mi, program mı)

--help "hatırlatma", man "resmi ve tam referans"tır. Bir bayrağın ne yaptığını merak ettiğinde önce --help, yetmezse man. man bir dış link değil, sisteminin içindedir — internet olmadan da oradadır.

Bir hata mesajını okumak#

Yeni başlayanın en pahalı alışkanlığı hatayı okumadan tekrar denemektir. Oysa hata mesajı çoğu zaman çözümün kendisidir:

$ cat /etc/shadow
cat: /etc/shadow: Permission denied      # ← son satır sana tam olarak ne olduğunu söyler

Kural: son satırı oku. Anlamadığın kısmı (buradaki Permission denied) aynen arat. Bu, A1'de bir izin bit'i, D1'de bir RBAC forbidden olarak geri gelecek — hepsinin ortak dili "sistem sana ne söyledi?"dir.

Takıldığında yalnız değilsin: her modülde bir 🆘 Takıldıysan tablosu, patika genelinde TROUBLESHOOTING.md var. Dış aramaya ne zaman/nasıl gidileceği STUDY-METHOD.md'de yazılı — rastgele değil, sözleşmeyle.

6️⃣ Bir dosyayı düzenle: `nano`#

A6'da bir systemd unit'i, bir nginx config'i, bir .env dosyası yazacaksın. Bunun için bir editöre ihtiyacın var. vim ve emacs güçlüdür ama şimdi öğrenme eğrisi engel olur — bu yüzden nano ile başla:

nano notlar.txt     # dosyayı aç (yoksa oluşturur)
# ... yaz ...
# Ctrl-O  → kaydet (dosya adını sorar, Enter ile onayla)
# Ctrl-X  → çık

nano'nun alt satırında komutlar zaten yazılıdır (^O = Ctrl-O). Ezber yok. Sonra merak edersen vime geçersin; şimdilik amaç editörün engel değil araç olması.

7️⃣ Bu patika nasıl işlenir#

Bu bir okuma listesi değil, müfredattır. Her modül aynı döngüyü izler:

oku → yap (lab / komut) → doğrula (kabul kriteri) → geçtiysen sonraki modül / geçemediysen dön

Dört alışkanlık, patikayı işe yarar kılar:

Kabul kriterini geçmeden sonraki modüle geçme. "Anladım" bir kriter değildir; kriter bir komutun çıktısı ya da yazdığın bir cümledir.
İlerlemeni işaretle. PROGRESS-TEMPLATE.md'yi kendine kopyala; her modülü bitirdiğinde işaretle. Nerede kaldığını bu dosya söyler.
Nereden başlayacağını testle belirle. Sıfırdan başlıyorsan buradan (A0→A1). Zaten Linux/kod biliyorsan PLACEMENT.md bir bloğu atlamanı sağlar — ama "biliyorum" ile değil, kontrol testiyle.
Her blok bir sınavla kapanır. Blok sonundaki STAGE-EXAM.md (blok klasöründe) geçiş kapısıdır: komut çalışır, çıktı doğru, gerekçe yazılı.

Ve değişmez kural: her lab önce yerelde, para harcamadan çalışır. Buluta ancak Blok C'den sonra ve zorunlu bütçe alarmıyla dokunursun — COST-GUARDRAILS.md.

🚫 Anti-pattern tablosu#

Anti-pattern	Niye kötü	Doğru
İnternetten komutu anlamadan yapıştırmak	`sudo`/`rm`/`\\| bash` makinende geri alınamaz zarar verebilir	Çalıştırmadan önce her parçayı `--help`/`man` ile tanı
Günlük işi root (`#`) prompt'unda yapmak	Tek yanlış komut tüm sistemi vurur	Normal kullanıcı (`$`), gerektiğinde tekil `sudo`
Hata mesajını okumadan tekrar denemek	Hata çoğu zaman çözümün kendisidir	Son satırı oku, anlamadığın kısmı aynen arat
Komutları ezberlemeye çalışmak	İnsan hafızası değil, `man`/`--help` içindir	Hızlı yardım bulmayı alışkanlık yap
Her karakteri elle yazmak	Yazım hatası + zaman kaybı	`Tab` tamamlama + `↑` geçmiş
`vim`i "gerçek editör" diye zorla öğrenmek	Öğrenme eğrisi asıl işi engeller	`nano` ile başla, `vim`i sonraya bırak
Ortam hazır olmadan A1'e atlamak	Komutları çalıştıracak yerin yok, her adım takılır	Önce `uname -a`/`whoami` çalışsın, sonra A1
Süslü/akıllı tırnakla komut çalıştırmak	Kabuk `"` `"`'yi tanımaz, komut kırılır	Düz `"`/`'` kullan, şüphede elle yaz

✅ Kabul kriterleri#

Hepsi doğrulanmadan A1'e geçme: - [ ] Kendi makinende bir Linux terminali açtın; uname -a ve whoami çıktılarını report.txt'e (veya ilerleme dosyana) yapıştırdın. whoami root değil, normal bir kullanıcı gösteriyor. - [ ] pwd, ls, cd <dizin>, cd .. ile en az iki dizin arasında gezindin; cat (veya less) ile bir dosyanın içeriğini okudun ve less'ten q ile çıktın. - [ ] nano (veya bir editör) ile bir dosya oluşturup içine bir satır yazıp kaydettin; cat <dosya> ile içeriğin doğru olduğunu gösterdin. - [ ] ls --help ile man ls'i açtın (man'den q ile çıktın) ve ikisi arasındaki farkı bir cümleyle yazdın. - [ ] PROGRESS-TEMPLATE.md'yi kendine kopyaladın ve A0'ı tamamlandı olarak işaretledin.

🧪 Kendini test et#

Prompt sonunda $ yerine # görüyorsun. Bu ne demek ve neden daha dikkatli olmalısın?
Senaryo: Bir komut çalıştırdın, terminal command not found dedi. Dokümana bakmadan ilk iki kontrolün ne olur?
Tasarım: İnternette bir kurulum sayfası sana tek satırda curl <URL> | sudo bash çalıştırmanı söylüyor. Çalıştırmadan önce ne yaparsın, niçin?

Cevaplar

1. `#` prompt'u **root** (tam yetkili kullanıcı) olduğunu gösterir; `$` normal kullanıcıdır. Root her izin sınırını aşar, bu yüzden yanlış bir komut (silme, üzerine yazma) geri alınamaz zarar verebilir. Günlük işi `$`'ta yap, yalnız gerektiğinde tekil `sudo` ile yüksel — ele geçirilmiş/yanlış bir komutun etki alanını böyle daraltırsın. 2. **(a)** Yazımı kontrol et — çoğu "command not found" bir harf hatasıdır; `Tab` ile tamamlamayı dene. **(b)** Komut gerçekten kurulu mu: `type ` / `which ` boş dönüyorsa program yüklü değildir → paket yöneticisiyle kur (`sudo apt install `). `PATH`'in ne olduğu ve neden komutun "bulunamadığı" A1'de derinleşir. 3. Körlemesine **çalıştırmam.** `| sudo bash` demek "bu URL'nin döndürdüğü ne olursa olsun root olarak çalıştır" demektir — kaynağa tam güven ister. Önce `curl ` çıktısını (`| bash` olmadan) bir dosyaya/ekrana alıp **okurum**; ne yaptığını `--help`/`man` ile satır satır anlarım; kaynağın güvenilirliğinden emin olurum. Ancak o zaman çalıştırırım. Bu, patikanın "anlamadan çalıştırma" kuralının ilk uygulamasıdır.

🆘 Takıldıysan#

Belirti	Muhtemel sebep	Ne yap
Terminal/WSL2 hiç açılmıyor	Yerel Linux kurulmadı	`COST-GUARDRAILS.md` → 🐧 "Yerel Linux'u ayağa kaldır"
`command not found`	Komut yüklü değil ya da yanlış yazıldı	`type <komut>`; yoksa `sudo apt install <paket>`
`man` açıldı, çıkamıyorum	`man`/`less` sayfa görüntüleyicide	`q` tuşu (quit)
`nano`'dan çıkamıyorum	Kaydetme/çıkış tuşu bilinmiyor	`Ctrl-X`; kaydet sorusuna `Y`, dosya adına `Enter`
Kopyaladığım komut hep hata veriyor	Süslü (akıllı) tırnak	Tırnağı düz `"`/`'` olarak elle yaz
Komut asılı kaldı, prompt gelmiyor	Komut bitmiyor / girdi bekliyor	`Ctrl-C` (kes) ya da `Ctrl-D` (girdi bitti)

💼 Portfolyo çıktısı#

Doğrudan portfolyo çıktısı yok; bu bir temel yetkinliktir. Ama kurduğun ortam sonraki her lab'ın ön koşuludur — A1'den F5'e kadar her komutu burada çalıştıracaksın.

⏭️ Sırada#

A1 — Linux Temeli: Process, Filesystem, İzin, Kullanıcı/Grup

"Terminal boş bir ekran değil; sistemle konuştuğun ilk dildir. Bu modül o dilin alfabesidir."