Ana içeriğe geç

On-Call Sürdürülebilirliği — Burnout Olmadan Yangın Söndürme#

"On-call işin bir parçası, ama işin tamamı olmamalı. Senior'ın istifa nedeni 'iş yoğunluğu' değil, 2 yıldır gece uyumamış olmak."

Bu rehber on-call'ın "kaçınılmaz kötülük" değil, sağlıklı yönetilebilir disiplin olduğunu varsayar. Vardiya tasarımı, post-incident dinlenme, burnout sinyalleri ve nasıl önlenir — somut taktiklerle.

🎯 İlk İlke: On-Call Ücretli + Düzenli + Sınırlı#

Ücretli#

  • Stand-by: saatlik ücret (lokal yasal zorunluluk olabilir)
  • Aktif çağrı: ekstra ücret veya izin (TR'de 1 saat aktif → 1.5 saat izin yaygın)
  • Hafta sonu / gece: ek katsayı

🔑 Ücretsiz on-call = yasal sorun + moral sorun. "Senior'lar nasılsa yapıyor" mantığı = burnout inkübatörü.

Düzenli#

  • Rotasyon planlı, son dakika değişim minimum
  • Vardiya kalendarda görünür
  • Devir teslim resmi (kim, neyin nesi, açık incident)

Sınırlı#

  • Primary: max 1 hafta, sonra dinlenme
  • Yıllık on-call yükü: 8 hafta üst limiti (savunulabilir)
  • 12 ay süreyle aralıksız on-call → istifa riski yüksek

📐 Sağlıklı Vardiya Tasarımları#

Pattern 1: "Follow the Sun" (Multi-region ekipler)#

Türkiye saati:  09:00 ────── 17:00
                    [İstanbul ekibi primary]

UTC -5 (NY):           14:00 ────── 22:00
                            [NY ekibi primary]

UTC +9 (Tokyo):                         07:00 ────── 15:00
                                          [Tokyo ekibi primary]
- Hiç gece vardiyası yok (ideal) - Ekip büyük olmalı (3 region) - Devir teslim disiplini kritik

Pattern 2: "Primary + Secondary" (tek bölge)#

Hafta 1:  Alice = Primary,  Bob = Secondary
Hafta 2:  Bob = Primary,    Carol = Secondary
Hafta 3:  Carol = Primary,  Dave = Secondary
...
- Primary ack edemezse → secondary'ye otomatik escalation (15 dk) - Yorgun primary'ı secondary kurtarır

Pattern 3: "Day + Night Split"#

Hafta:  Alice = Gündüz primary (09:00-21:00)
        Bob   = Gece primary (21:00-09:00)
- 12 saat → 7-8 saat uyku tolere edilebilir - Gece vardiyası daha kısa rotasyonda olmalı (max 1 hafta)

Pattern 4: "On-Call Daysoff" (Recovery)#

On-call hafta sonu → ertesi hafta Pazartesi izinli
Gece sayfa aldıysan → ertesi gün izinli ya da geç başla

🌅 Post-Incident Recovery#

"Post-incident exhaustion" gerçek#

SEV1 4 saatlik incident'tan sonra: - Adrenaline crash (3-6 saat sonra) - Konsantrasyon: %30-50 düşük (24-48 saat) - Karar kalitesi: kötü (yorgunluk + stres) - Aile/kişisel ilişkiler: ihmal edildiği için stres

Politika#

Incident sonrası Kural
SEV1 / 2+ saat Ertesi gün izinli (zorunlu, opsiyonel değil)
Gece SEV1 Ertesi gün izin + 1 hafta on-call istisnası
2 SEV1 üst üste (1 hafta içinde) Ekibe geri çek, bireysel review
Postmortem yazımı İzin ertesi (yorgun yazılan postmortem zayıf)

Manager'in görevi#

  • "Ne kadar yorgunsun, hayatımı kontrol etmem lazım mı?" — proaktif sor
  • Ekipçe takdir et (postmortem'de "great IC work")
  • HR / wellness desteği önerisi

🚨 Burnout Sinyalleri — Erken Yakalama#

Davranışsal değişiklik (peer'lar fark eder)#

  • "Slack'te dalga geçen" insan suskun
  • Toplantıda fikir üretmiyor
  • "Nasıl olsa" tonunun artması
  • Vardiya değişim taleplerini reddetmiyor (eskiden hayır derdi)

Performans#

  • Code review'larda yüzeysel
  • PR yorumları azalıyor
  • Dokümana zaman ayırmıyor
  • "Quick fix" sıklığı artıyor

Sağlık#

  • Hasta gün artışı
  • "Tatil yok" — son tatili 8+ ay önce
  • Kahve / enerji içeceği artışı (kendi raporu)
  • Uyku şikâyeti

Yıllık check-in#

1:1'lerde sor: - "On-call yükün makul mü?" - "Son tatilin ne zamandı?" - "Şu an istiyor olduğun değişiklik var mı?" - Skip-level 1:1: manager-of-manager periyodik konuşma

🛡️ Burnout Önleyici Mühendislik Pratikleri#

Alert Hijyeni — En Önemli#

Burnout'un ana kaynağı: gereksiz alarm.

Sayı Anlam
< 3 alert/gün İdeal
3-10 alert/gün Tolere edilebilir, hijyen başlangıcı
10-30 alert/gün Alert spam — sustainability tehlikede
30+ alert/gün Ekip iflas etmiş, alarm bağışıklığı

Alert review playbook#

Quarterly:
  1. Son 90 gün alert listesi çıkar
  2. Her alert için: actionable mi? (yes/no)
  3. NO → KAPAT (silinir veya severity düşürülür)
  4. YES → "Bu alert düştüğünde ne yaparım?" runbook var mı?
            yoksa yaz veya alert'i sil
  5. Top 5 noisy alert: dedup / threshold tuning

Alert kalitesi kuralları#

  • ✅ Action gerektirir (sadece "FYI" değil)
  • ✅ Runbook linki var
  • ✅ Severity doğru (PAGE = uyandır, WARN = saat içinde)
  • ✅ Spesifik (servis + endpoint adı)
  • ✅ Suppression sırasında uygun (maintenance window)

Runbook'lar#

Self-healing#

  • Auto-remediation: pod restart, pool recycle, scale up
  • Insan müdahale gerektirmeyen → page yok

Toil reduction#

  • "Toil" = manuel + tekrarlayan + value yaratmayan
  • Hedef: oncall'ın < %50'si toil
  • Quarterly: toil ölçümü + reduction project

📞 Çağrı Anında Sağlıklı Davranış#

Kişisel#

  • ✅ Önce 30 saniye nefes al, su iç
  • ✅ Çok uykudaysan ack et + secondary'i çağır
  • ✅ "Bilmiyorum, sor X SME'ye" demeyi öğren
  • ❌ Her şeyi tek başına çözmeye çalışma
  • ❌ "Yorgunum" demekten utanma

Ekip#

  • IC tek karar verici (klavyeye dokunmaz)
  • 4 saatten uzun incident → IC rotate
  • Bridge'de "moral check" — "kim yorgun?" 2 saatte bir

Manager#

  • Bridge'e "müdahale etmeden" gözlem
  • Kahve / yemek getirmek (gerçek)
  • Aile durumlarını sor: "X eve ihtiyaç var mı?"
  • Ertesi gün sıkı izin enforce

💸 Tazminat — Türkiye Bağlamı#

Yasal çerçeve (özet, hukuk ekibi onaylı olmalı)#

  • 4857 sayılı İş Kanunu: hafta tatili, gece çalışma, fazla mesai
  • Stand-by süre tartışmalı — sözleşmede tanımlı olmalı
  • Aktif çağrı zamanı mesai sayılır, ödenmeli veya izinli

Yaygın tazminat modelleri (TR private sector)#

Tip Yaygın aralık
Stand-by ücret (saatlik) %15-30 normal saatlik ücret
Aktif gece çağrı 1.5x mesai ücreti
Hafta sonu vardiyası Ek günlük flat fee veya 1.5x izin
On-call rotation premium Aylık flat (örn: $200-500)

🔑 Şirkete göre değişir. Önemli olan yazılı + tutarlı.

🏃 Recovery Practices#

Tatil ve disconnect#

  • Yıllık 14+ iş günü tatil zorunlu (yasal min)
  • Gerçek disconnect — laptop kapalı, Slack kapalı
  • Geri dönüşte on-call değil (ilk 1 hafta)

Sabbatical (uzun süre kıdemli için)#

  • 5 yılda 1 ay ücretli izin
  • Mental reset, yenilenme

Mental health#

  • EAP (Employee Assistance Program) — terapi erişimi
  • Mental health stigma kırma (manager kendisi konuşur)
  • "Mental health day" izin tipini kabul

Egzersiz / hobi#

  • Şirketin gym membership desteği
  • Hobi grubu (ekip içi)
  • Yürüyüş 1:1'leri

🚫 Anti-Pattern Tablosu#

Anti-pattern Niye kötü Doğru
"Senior'lar zaten yapıyor" — formal rotation yok Tek kişi yorulur, bus factor 1 Resmi rotation + ücret
Stand-by ücretsiz Yasal + moral sorun Tazminat politikası yazılı
Gece SEV1 sonrası tam mesai Recovery yok, çürüme başlar Zorunlu izin
Alert volume 50+/gün Bağışıklık + burnout Alert review quarterly
Manager bridge'de panik IC işini bozar, ekip stresi Manager destek modunda, müdahale dışı
"Tatil yapma" baskısı Burnout senkronize Tatil zorunlu, 14+ gün
Yeni mühendis 1. ayında primary Hazır değil, panik Önce shadow → secondary → primary
Postmortem'de bireysel suçlama Blameless culture yok Sistem hatası ekiplemek
2 yıl aralıksız aynı kişi primary "Hero" pattern, istifa Maksimum 8 hafta/yıl on-call
Mental health konuşulmaz İstifa zamanı dile gelir Manager periyodik check-in

📋 Sürdürülebilir On-Call Checklist#

[ ] Rotation planlı, 4-8 hafta önceden görünür
[ ] Primary + secondary (escalation 15 dk)
[ ] Vardiya max 1 hafta primary
[ ] Yıllık on-call yükü <= 8 hafta/kişi
[ ] Stand-by ücret + aktif çağrı tazminat yazılı
[ ] Gece SEV1 → ertesi gün zorunlu izin
[ ] 2-saat+ incident → recovery day
[ ] Alert volume < 10/gün/kişi (hedef)
[ ] Quarterly alert hijyeni review
[ ] Her alert → runbook linkli
[ ] Auto-remediation: pod restart, scaling automatic
[ ] Toil < %50 oncall zamanı
[ ] Post-incident retro (hot wash 30 dk içinde)
[ ] Postmortem blameless, action item'lı
[ ] Manager 1:1'de oncall yükü konusu standart
[ ] Skip-level 1:1 6 ayda bir
[ ] Burnout signal training (manager + peer)
[ ] Mental health stigma azaltma (EAP, talk hour)
[ ] Yıllık tatil 14+ gün enforce
[ ] Sabbatical politikası (uzun kıdem için)

📚 Referanslar#

"Sustainable on-call yapan ekip, yangın çıkmaz demez — yangın çıktığında yangıncı yorulup işsiz kalmasın der. Yangıncın değeri, gelecek yangında oradadır."